पावसाचे काही तास सुरू झाले की शहरात एकच चित्र दिसते—उन्मळून पडलेले वृक्ष, तुटलेले रस्ते, ठप्प झालेली वाहतूक आणि प्रशासनाची धावपळ. प्रत्येक वेळी कारण एकच सांगितले जाते—मुसळधार पाऊस आणि वारे. पण खरा प्रश्न इतक्या वर्षांनंतरही अनुत्तरित आहे—वृक्ष खरोखर पावसामुळे कोसळतात की व्यवस्था स्वतःच कोसळलेली आहे?
हे अपघात नाहीत. हे अपयश आहे—नियोजनाचे, देखभालीचे आणि जबाबदारीचे.
दरवर्षी कोट्यवधी रुपये खर्च करून वृक्षारोपणाच्या मोठमोठ्या घोषणा होतात. नेते, अधिकारी, ठेकेदार फोटोसेशन करतात. आकडे फुगवले जातात. अहवाल तयार होतात. पण जमिनीवर वास्तव काय?
किती रोपे जगली?
किती झाडे मोठी झाली?
किती झाडांना पाणी, निगा आणि संरक्षण मिळाले?
उत्तर नाही. कारण वृक्षारोपण हा फक्त कार्यक्रम बनला आहे; संवर्धन मात्र बेपत्ता आहे.
शहरांचा विकास आता विकास राहिलेला नाही—तो काँक्रीटचा अतिक्रमण झाला आहे. वृक्षांच्या मुळाभोवतीची माती संपवली गेली, पाणी मुरण्याची जागा बंद केली गेली, श्वास घेण्याची जमीनच हिरावून घेतली गेली. मग आश्चर्य कशाचे? वृक्ष कमकुवत होणार नाहीत तर काय होणार? आणि मग पहिल्या वाऱ्यावर तोच वृक्ष कोसळतो—जो वर्षानुवर्षे उभा होता.
हा निसर्गाचा दोष नाही. हा सिस्टीमचा गुन्हा आहे.
वृक्षतोड होते, अटी लावल्या जातात—”इतकी झाडे लावा”. पण पुढे काय?त्या झाडांचे अस्तित्व तपासले जाते का?
किंवा फक्त कागदावर हरित आकडेवारी दाखवून जबाबदारी संपते? आज पर्यावरण संरक्षण ही फाईलमध्ये अडकलेली प्रक्रिया बनली आहे. जमिनीवर तिचा कुठलाही परिणाम दिसत नाही. वृक्ष म्हणजे सजावट नाही. ते शहराचे श्वास आहेत. ते पाऊस आणतात, उष्णता कमी करतात, भूजल वाढवतात आणि मानवाला जगण्यायोग्य वातावरण देतात.पण आपण त्यांनाच काँक्रीटमध्ये गाडले आहे. मग वृक्ष पडत नाहीत… आपणच त्यांना पाडले आहे.निसर्ग शांत असतो, पण तो अन्याय विसरत नाही.पूर, उष्णतेच्या लाटा, पाणीटंचाई आणि आजचे वृक्ष कोसळणे—हे सर्व इशारे नाहीत, तर परतफेड आहे.
जनता प्रभावचा थेट सवाल-:आज रस्त्यावर पडलेला प्रत्येक वृक्ष प्रशासनाला विचारतो आहे—“लाखो झाडे लावली होती म्हणता… मग ती गेली कुठे?” “संवर्धनाची जबाबदारी कोणाची होती… आणि ती कुठे गायब झाली?” जर आजही डोळे उघडले नाहीत, तर तो दिवस दूर नाही जेव्हा शहरात सावली देणारे झाड हे केवळ इतिहासात उरेल. आणि त्यानंतर सुरू होईल—हवा विकत घेण्याचा काळ, सावली शोधण्याचा काळ आणि जगण्यासाठी झगडण्याचा काळ.
लक्षात ठेवा…वृक्ष कोसळत नाहीत… व्यवस्था कोसळत आहे.आणि ही व्यवस्था जर आजही सुधारली नाही, तर पुढचा कोसळणारा फक्त वृक्ष नसेल… तर मानवाचे भविष्य असेल.
संपादकीय विभाग, जनता प्रभाव-संपादक : ईश्वर ताथवडे-:संपर्क : ९९६७९९९३००
“आवाज लोकशाहीचा!! प्रभाव जनतेचा!!!”
