माणूस गेल्यावरच ‘देवमाणूस’ का होतो ? – एक कटू सत्य

जिवंतपणी नाही गोडी पण मेल्यावर बंधन तोडी

“जिवंतपणी ज्याला पाण्याचा घोटही विचारला नाही, आज त्याच्या फोटोला हार घालताना मात्र डोळ्यात पाणी आहे. हीच आपल्या समाजाची आणि आपली शोकांतिका आहे.
आपल्या समाजात एक विचित्र रीत रुजली आहे. जोपर्यंत माणसाच्या शरीरात श्वास आहे, तोपर्यंत त्याच्या अस्तित्वाची कुणालाच किंमत नसते. पण तोच श्वास थांबला की, तो माणूस अचानक सर्वांसाठी ‘ग्रेट’, ‘प्रेमळ’ आणि ‘देवमाणूस’ ठरतो. ही केवळ एका घराची किंवा एका गावाची गोष्ट नाही, तर हे आपल्या संपूर्ण समाजाचे आणि ‘आपल्या’ मानसिकतेचे प्रतिबिंब आहे.
जिवंतपणीची उपेक्षा, जेव्हा माणूस जिवंत असतो, धडपडत असतो, तेव्हा आपण त्याला किती साथ देतो? त्यावेळी आपल्या आड येतो तो म्हणजे आपला ‘अहंकार’ (इगो).
एखादा अडचणीत असेल, तर आपण मदत करण्याऐवजी तो कसा फसलाय याची चर्चा करण्यात धन्यता मानतो.
त्याच्या चांगल्या कामाचे कौतुक करायला आपली जीभ जड होते, पण चुका काढायला मात्र आपण सर्वात पुढे असतो.
संवाद साधण्यापेक्षा आपण ‘वाद’ घालण्यात वेळ घालवतो.
हीच वृत्ती सामाजिक जीवनात आणि सामाजिक कार्यातही ठळकपणे दिसून येते. एखादी व्यक्ती प्रामाणिकपणे, निःस्वार्थपणे चांगले काम करत असताना तिच्या पायाखाली ओढण्यासाठी एक विशिष्ट कंपू कार्यरत असतो. कामाचे मोल ओळखण्याऐवजी, विरोधाला विरोध म्हणून फक्त विरोध केला जातो. परिणामी असे चांगले, कार्यक्षम कार्यकर्ते निमूटपणे गप्प बसतात. हे केवळ त्या व्यक्तीचेच नव्हे, तर संपूर्ण समाजाचे नुकसान असते.
जिवंत माणसाला प्रेमाचे दोन शब्द, आधाराचा एक हात आणि “मी आहे ना” हा विश्वास हवा असतो. पण दुर्दैवाने, धावत्या जगात आपल्याला या गोष्टींसाठी वेळच नाही. आपण गृहीत धरतो की, हा माणूस आहेच, कधीतरी बोलू. पण तो ‘कधीतरी’ कधीच येत नाही.
मरणानंतरचा उमाळा, माणूस गेल्याची बातमी कळताच मात्र चित्र पालटते. सोशल मीडियावर स्टेटस पडतात, गर्दी जमते, आणि नको इतके कौतुक सुरू होते. “माणूस खूप चांगला होता,” “असं व्हायला नको होतं,” “फार लवकर गेला” असे म्हणणारे तेच लोक असतात, ज्यांनी त्या व्यक्तीला जिवंतपणी साधा फोनही केलेला नसतो.
ज्या फुलांची गरज त्याला जिवंतपणी आनंदासाठी होती, ती फुले आज त्याच्या निश्चल देहावर वाहिली जातात. ज्या गर्दीची (माणसांची) त्याला एकटेपणात गरज होती, ती गर्दी आज त्याला निरोप द्यायला जमते. पण आता काय उपयोग? ज्याला हे सगळं पहायचं होतं, त्याचे डोळेच आता मिटले आहेत.
आपण का वागतो असे?ही वागणूक आपल्या मनातील अपराधीपणाची (गिल्टी) जाणीव असते का? की माणूस गेल्यावर त्याच्याशी असलेली स्पर्धा संपते म्हणून तो चांगला वाटू लागतो? कदाचित, मृत व्यक्तीशी स्पर्धा नसते, त्यांच्याकडून आपल्याला कोणताही धोका नसतो, म्हणून त्यांच्याबद्दल चांगले बोलणे सोपे असते. जिवंत माणसाशी आपले मतभेद असतात, ईर्ष्या असते. त्यामुळेच आपण त्याला जिवंतपणी न्याय देऊ शकत नाही.
समाजात काम करण्याची धमक प्रत्येकाकडे नसते. बोलणारे, गप्पा मारणारे भरपूर असतात,पण निर्णायक निकाल देणारे, जबाबदारी घेऊन पुढे जाणारे फारच कमी असतात. दुर्दैवाने, असा कार्यरत माणूस जिवंत असतानाच त्याचे खच्चीकरण करण्यासाठी हा कंपू अधिक सक्रिय असतो. ही परिस्थिती बदलली नाही, तर समाजाचे नुकसान नक्कीच होते— आणि ते नुकसान आपणच स्वतःच्या हाताने करून घेत असतो.
बदल हवा आहे. माणूस गेल्यावर रडण्यापेक्षा, तो असताना त्याला हसवणे जास्त महत्त्वाचे आहे.
कौतुक आताच करा कोणाचे काम आवडले तर त्याची वाट पाहू नका, लगेच सांगा.
संवाद साधा अहंकार बाजूला ठेवून आपल्या माणसांशी बोला. ‘Sorry’ आणि ‘Thank You’ म्हणायला उशीर करू नका.
साथ द्या: माणूस पडल्यावर उचलण्यापेक्षा, तो पडूच नये म्हणून हात देणे जास्त गरजेचे आहे.
ही सुधारणा त्या व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर नव्हे, तर ती कार्यरत, जिवंत आणि लढणारी असतानाच झाली पाहिजे. कारण समाज पुढे नेणारे लोक कमी असतात; त्यांना मोडण्याऐवजी बळ देणे हीच खरी सामाजिक जबाबदारी आहे.
शेवटी इतकेच सांगावेसे वाटते: फोटोला हार घालण्यासाठी माणूस मरण्याची वाट पाहू नका. जिवंतपणीच त्याला प्रेमाचा हार घाला. कारण, “दगडातल्या देवाला फुलं वाहण्यापेक्षा, माणसातील देवाला जिवंतपणी ओळखणे हाच खरा धर्म आहे.”
समाजातील प्रामाणिक, समाजसेवक, यांच्यावर प्रेम करा पण विश्वासघातकी, दगाबाज, खोट्या, राजकारणी, मतलबी, स्वार्थी, गर्विष्ठ, अहंकारी, लबाड, चुगलीखोर अश्या लोकांपासुन सावध व दूर रहा, कुठल्याही अफवानवर विश्वास ठेवण्या आधी प्रथम खात्री करा, नेहमी सुखी, समाधानी व आनंदी राहा. नेहमी सावध रहा, सुरक्षित रहा व सतर्क रहा.
.                                                    लेखक
.                                       ईश्वर विलास ताथवडे
.                                   संपर्क-: ९९६७९९९३००